حمیدرضا فلاح

حمیدرضا فلاح

حمیدرضا فلاح تفتی

چرا جمهوری اسلامی؟

تعداد بازدیدها: 1,448 مشاهده

سؤال: چرا امام راحل(ره) از بین اشکال و مدل‏هاى مختلف حکومت، نظام «جمهورى اسلامى» را برگزیدند؛ در حالى که نظام جمهورى در اسلام و سیره معصومین نبوده است؟

جواب: از متون و منابع معتبر دینى، در باب «دولت» و «حکومت» چنین برمى‏آید که اسلام، بر شکل خاصى از ساختار نظام سیاسى، با جزئیات مشخص اصرار ندارد بلکه اسلام فراتر از معرفى شکل خاصى از حکومت و متناسب با احکام ثابت و تغییرناپذیر خود، چارچوب کلى و کلانى را معرفى کرده که در درون خود، تغییرات و اشکال متنوعى را برمى‏تابد. اسلام نه به طور کلى مردم را به حال خود رها کرده که هر چه خواستند انجام دهند و نه شکل تنگ و محدودى را براى حکومت معرفى مى‏کند که فقط در شرایط زمانى و مکانى محدودى قابل اجرا باشد. چارچوب کلانى که اسلام ارائه مى‏دهد، از دامنه و خطوط وسیعى برخوردار است که همه اشکال صحیح و عقلایى حکومت در آن مى‏گنجد. این چارچوب مى‏تواند در زمانى با شکل و ساختار خاصى ظهور یابد و در زمان دیگر، با شکل و ساختارى دیگر بدون آنکه آن دو با ماهیت اسلامى بودن حکومت تضاد و منافات پیدا کند.

اصول کلى حاکم بر ساختار نظام سیاسى اسلام عبارت است از:

۱٫ ضرورت مشروعیت الهى مجریان،

۲٫ ضرورت اسلامیت قوانین،

۳٫ توجه به جایگاه مهم مردم به عنوان مبدأ شکل‏گیرى و کارآمدى همه نهادها،

۴٫ خطاپذیرى مجریان و ضرورت نظارت بر آنان.[۱]

با عنایت به شرایط و نیازمندى‏هاى زمان و مکان، هر مدل که بیشترین انطباق را با این چارچوب‏ها داشت مورد تأیید اسلام است.

حال چرا امام راحل (ره) از بین اشکال و مدل‏هاى مختلف، نظام «جمهورى اسلامى» را برگزید؟

در پاسخ به این سؤال نکاتى به صورت مختصر ارائه مى‏شود:

یکم. اصطلاح «جمهورى» در فلسفه سیاسى مفهومى معین، ثابت و غیرقابل تغییر ندارد. این اصطلاح گاه در مقابل رژیم سلطنتى و گاه در برابر رژیم دیکتاتورى و خودکامه به کار مى‏رود. این اصطلاح طیف وسیعى از حکومت‏هاى متفاوت را شامل مى‏شود مثلًا نظام حکومتى در آمریکا، فرانسه و خیلى از کشورها، جمهورى است و حتى شوروى سابق- که رژیم سوسیالیستى داشت خود را جمهورى مى‏خواند. بنابر این جمهورى شکلى از حکومت و نظام سیاسى است که مى‏تواند محتواهاى گوناگون و متفاوتى- اعم از توتالیر[۲]، دموکراتیک و اسلامى را پذیرا شود و منحصر در یک محتوا و نظام سیاسى خاص نباشد.

دوم. ساختار نظام جمهورى اسلامى، نه در زمان پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) سابقه داشت و نه در زمان حضرت امیر (علیه السلام). علّت انتخاب این ساختار به دلیل، بیشترین انطباق‏پذیرى آن با اصول و چارچوب‏هاى کلى اسلام با توجه به شرایط و مقتضیات زمان حاضر است زیرا با قید «اسلامیت» دو ویژگى مهم ساختار نظام سیاسى اسلام (ضرورت مشروعیت الهى حاکم و ضرورت اسلامیت قوانین)، رعایت شده است. با قید «جمهوریت» به مردم به عنوان مهم‏ترین مبدأ شکل‏گیرى و کارآمدى نهادهاى حکومتى توجه شده و مقتضیات زمان و شکل‏گیرى ساختارهاى متناسب آن (مانند تفکیک قوا)، مدنظر قرار گرفته است.

امام راحل (ره) در جواب خبرنگار روزنامه گاردین مى‏فرماید: «ما خواهان استقرار یک جمهورى اسلامى هستیم و آن حکومتى است متکى به آراى عمومى. شکل نهایى حکومت با توجه به شرایط و مقتضیات کنونى جامعه ما توسط خود مردم تعیین خواهد شد»[۳] و در پاسخ سؤال دیگرى مى‏فرماید: «حکومت جمهورى اسلامى مورد نظر ما از رویّه پیامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) و امام على (علیه السلام) الهام خواهد گرفت و متکى به آراى عمومى ملّت مى‏باشد و نیز شکل حکومت با مراجعه به آراى ملّت تعیین مى‏گردد».[۴]

بنابر این اگر چه اصل جمهوریت نظام به عنوان شکل و مدل حکومتى و با ویژگى‏هاى خاص خود (از قبیل تفکیک قوا، وجود قواى سه‏گانه و) در منابع اسلامى سابقه ندارد اما توجه به رأى مردم- که یکى از اصول مهم جمهورى است‏در متون اسلامى جایگاه با اهمیتى دارد. در این خصوص مى‏توان به آیات و روایاتى که در مورد شورا، بیعت، مسؤولیت مردم، مسؤولیت عمومى مسلمین، اهتمام به امر مسلمین و وجود دارد، توجه کرد.

از طرف دیگر بین جمهورى- به مفهوم اسلامى شده آن با جمهورى در نگاه غربى تفاوت وجود دارد. جمهورى اسلامى، به معناى پذیرش همگانى و عمومى است و با معناى لغوى جمهور (عموم مردم)، تناسب دارد و تطبیق آن در جمهورى اسلامى- تحت ولایت فقیه به معناى پذیرفتن عموم مردم و توجه به جایگاه آنان در کارآمدى نظام است نه در مشروعیت ولى فقیه و حاکم اسلامى. قید جمهورى در جمهورى اسلامى، به معناى آن است که عموم مردم، هم در ایجاد حکومت شرکت داشته‏اند و هم در اداره جامعه و ادامه حکومت از طریق انتخاب مسؤولان کشور و شرکت در شوراها و همه‏پرسى‏ها، دخالت دارند.

روشن است که این معناى جمهورى با جمهورى به مفهوم غرب- که مشروعیت حکومت وابسته به آراى مردم است‏تفاوت دارد[۵].[۶]


[۱]. دیلمى، احمد، مقدمه‏اى بر مبانى حقوقى- کلامى نظام سیاسى در اسلام، ص ۱۴۹٫

[۲]. توتالیتر «TOTALITAIRE» از واژه فرانسوى «توتال» به معناى جامع و کامل گرفته شده است و به آن دسته از رژیم‏هاى استبدادى گفته مى‏شود که کلیه شئون جامعه را- از سیاست و اقتصاد گرفته تا مذهب، فرهنگ و هنر تحت کنترل و نظارت خود دارند و در جهت ایدئولوژى سیاسى خویش، هدایت مى‏کنند. از این نوع رژیم‏ها در تاریخ معاصر، مى‏توان حکومت‏هاى فاشیستى هیتلر و موسولینى و نظام‏هاى حاکم بر کشورهاى کمونیستى را نام برد.( ر. ک: طلوعى، محمود، فرهنگ جامع سیاسى، ص ۹۵۳٫)

[۳]. صحیفه نور، ج ۲، ص ۲۶۰٫

[۴]. همان، ص ۲۶۰٫

[۵]. جهت مطالعه بیشتر ر. ک: الف. قاضى زاده، کاظم، اندیشه‏هاى فقهى- سیاسى امام خمینى (ره) ص ۱۲۳٫

[۶]. ب. مصباح یزدى، محمد تقى، پاسخ استاد به جوانان پرسشگر، ص ۱۴۵٫ (برگرفته از کتاب «پرسشها و پاسخهای دانشجویی، ج۱۵، ص۱۹۱)

حمیدرضا
موضوعات: سیاست
مطالب مرتبط
  • حجت الاسلام آقاتهرانی: علت سکته و فوت مرحوم یحیی زاده یکشنبه سیاه مجلس بود+فیلم

    حجت الاسلام آقاتهرانی: علت سکته و فوت مرحوم یحیی زاده یکشنبه سیاه مجلس بود+فیلم

      حجت الاسلام و المسلمین مرتضی آقاتهرانی دبیر کل حزب پایداری در برنامه “شناسنامه” که جمعه ها از شبکه سوم سیما پخش می شود به تشریح ابعاد تازه ای از یکشنبه سیاه مجلس[۱] پرداخت. ایشان در قسمتی از سخنان خود به آثار سوء این حادثه پرداختند و علت سکته و فوت مرحوم حجت الاسلام یحیی زاده (رحمه الله علیه) نماینده محترم مردم شهرستان تفت و میبد را فشار و تنش های این روز شوم اعلام کرد. فایل تصویری:    فایل صوتی:  متن صحبت های این بخش از برنامه به شرح ذیل است: سؤال مجری: چطور شد این رابطه مجلس هشتم و دولت نهم بعد مجلس نهم و دولت اینقدر تیره و تار شد و رسید به یکشنبه سیاه مجلس؟ حجت الاسلام آقاتهرانی: این رو باید از خود آقای احمدی نژاد و از خود آقای لاریجانی پرسید این دوتا اینطور بودند.

    … ادامه مطلب …

  • یوم الله در کلام مرحوم آیت الله انصاری شیرازی+فیلم

    یوم الله در کلام مرحوم آیت الله انصاری شیرازی+فیلم

    فایل تصویری:    فایل صوتی:  متن سخنرانی مرحوم آیت الله انصاری شیرازی (رحمه الله) بدین شرح است: وَ ذَکِّرْهُمْ بِأَیَّامِ اللَّه[۱] این مناسب با این سالگرد انقلاب اسلامی و حضرت موسی (علیه السّلام) مأمور شد که به یاد مردم بیاورد روزهای خدایی [را]. خب همه روز، روز خدایی هست، تمام سال ها [روز خدایی است] اما ایام الله آن روزهایی است که قدرت نمایی حق تبارک و تعالی روشن و آشکار می شود. مثل زلزله. یک مرتبه یک قدرتی، درسته که زلزله الارض لحبس الابخره که مرحوم حاجی [سبزواری] می فرماید. سبب طبیعیش حبس أبخره است؛ حبس بخارها است. اما علت اصلی زلزله چه هست؟ چه قدرتی است که زلزله را به وجود می آورد؟ این ایام الله است. لذا نماز آیات واجب است که بخواند انسان. مثلاً روزی که انسان متولد می شود از مادر از عالم رحم یک

    … ادامه مطلب …

  • سیاستمدار صادق

    سیاستمدار صادق

    این انسان بزرگ و پرهیزگار، همه‌ ی وزن وزین خود را در همه‌ ی حوادث این دهها سال در کفه‌ ی حق و حقیقت نهاد و در دفاع از راه و سیره‌ ی انقلاب و نظام، کوتاهی نورزید. بخشی از پیام تسلیت رهبر معظم انقلاب در پی درگذشت آیت الله مهدوی کنی نوشته های مرتبط: پیام تسلیت رهبر معظم انقلاب و رئیس جمهور پیام تبریک مقام معظم رهبری به تیم ملی فوتبال غمی دوباره … واکنش آیت الله وحیدخراسانی نسبت به حذف تعطیلی روز شهادت امام صادق+فیلم بار دیگر توطئه دشمنان در روز ۲۲ بهمن خنثی خواهد شد نظر رهبر انقلاب راجع به عزاداری در دو دهه فاطمیه اشک های امام صادق در غربت فاطمیون پرده پوشی امام صادق از گناه یکی از شیعیان نوحه شهادت امام صادق با نوای عبدالرضا هلالی+فیلم ناگفته ای از علامه طباطبایی در مورد ابن عربی

  • واکنش آیت الله وحیدخراسانی نسبت به حذف تعطیلی روز شهادت امام صادق+فیلم

    واکنش آیت الله وحیدخراسانی نسبت به حذف تعطیلی روز شهادت امام صادق+فیلم

    فایل تصویری واکنش آیت الله العظمی وحید خراسانی نسبت به حذف تعطیلی شهادت امام صادق (علیه السلام) که برای اولین بار منتشر می شود. فایل تصویری با فرمت FLV:    فایل تصویری با فرمت MP4:  فایل صوتی:   متن سخنرانی: اینه که در این مملکت آتشی زیر خاکستره. آن آتش زیر خاکستر همانه که یک عده بی شرم، بی حیا در همین مملکت به رأی همین مردم به همین مجلس آمدن و از مالیاتی که به اسم امام ششم گرفته میشه اینا ارتزاق می کنند. این بی شرم ها تصمیم گرفتن شهادت جعفربن محمد (علیه السلام) را از قلم بیاندازند. تعطیل رسمی رو ساقط کنند. این افکار مسموم در این مملکته! اگر امروز با وجود علم و دین عده ای نتوانستند ممکنه بعد این آتش زیر خاکستر بیرون بیاد. اینه که وظیفه ی مردم اینه شهادت امام ششم را مثل

    … ادامه مطلب …

  • فلسطین از نگاه شهید مطهری

    فلسطین از نگاه شهید مطهری

    استاد مطهرى در مورد اهمیت قضیه فلسطین مى‏گوید: «اگر پیغمبر اسلام صلى الله علیه و آله زنده مى ‏بود، امروز چه مى‏کرد؟ درباره چه مسئله ‏اى مى ‏اندیشید؟ واللَّه و بالله! قسم مى‏ خورم که پیغمبر اکرم صلى الله علیه و آله در قبر مقدسش امروز از یهود مى ‏لرزد … این یهودیانى که شما امروز اسمشان را مى ‏شنوید ـ موشه دایان، زلى اشکول، گلدامایر ـ آخر ببینید از کجاى دنیا آمده ‏اند؟ مدعى هستند که این سرزمین، سرزمین ما است … هدف مگر تنها همین است که یک دولت کوچک در آنجا تشکیل شود؟ … او مى ‏داند که یک دولت کوچک بالاخره نمى ‏تواند آنجا زندگى کند؛ یک اسرائیل بزرگ که دامنه ‏اش از این طرف ـ شاید ایران خودمان هم ـ کشیده شود. به قول عبدالرحمن فرامرزى: این اسرائیل که من مى ‏شناسم، فردا ادعاى شیراز

    … ادامه مطلب …

  • سخن امام خمینی در مورد اتحاد مسلمین در برابر اسرائیل

    سخن امام خمینی در مورد اتحاد مسلمین در برابر اسرائیل

    امام خمینی: اگر مسلمین مجتمع بودند، هر کدام یک سطل آب به اسرائیل می ریختند، او را سیل می برد.[۱] ــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــــ [۱]. صحیفه نور، ج۹، ص۲۷۴ نوشته های مرتبط: حضور آیت الله وحید خراسانی در مراسم سالگرد ارتحال امام خمینی عظمت مناجات شعبانیه در کلام امام خمینی عقیده امام خمینی درباره ابن عربی از دیدگاه علامه جعفر مرتضی عاملی روز جهانی قدس فتاوای بعضی از آیات عظام در مورد ورود به حوزه علمیّه ناگفته ای از علامه طباطبایی در مورد ابن عربی عقیده ابن عربی مورد لعنت خداوند است دعای امام عصر برای کسی که برای آن حضرت دعا کند امام زمان در اوج تنهایی می خواهم سرباز امام زمان شوم

  • ۶ نظر برای این مطلب
  • ساقی
    بهمن ۲۱ام, ۱۳۸۹ در ۵:۳۴ ب.ظ

    سلام جناب حمیدرضا، مرداد مطلبی راجع به حسین غفاری نژاد نوشتم که شما در ان نظر داده بودید لطفا اگر چیز بیشتری راجع به ایشان میدانید برایم بفرستید در ضمن دوست دارم نظرتون رو راجع به مطالب وبلاگم بدونم
    http://43780.blogfa.com/خدا کند که نیایی

    [پاسخ]

    دوسک پیریشمال
    بهمن ۲۷ام, ۱۳۸۹ در ۴:۰۹ ب.ظ

    سلام حاجی
    این چه رسمشه صندوق سبزو ….
    حاجی توخو با ما بودی …
    شوخی کردم…
    یاعلی
    التماس دعا

    [پاسخ]

    به دنبال حقیقت
    اسفند ۱۲ام, ۱۳۸۹ در ۶:۳۲ ق.ظ

    بحثی جالب درباره ابن عربی و نامه به گورباچف ـ قسمت نظرات کاربران ـ:

    http://www.haghline.com/index.aspx?siteid=1&pageid=201&newsview=241

    [پاسخ]

    علیرضا
    اسفند ۲۱ام, ۱۳۹۰ در ۲:۲۸ ق.ظ

    امام خمینی (ره) در باره دیدگاه علی(ع) نسبت به حکومت می فرماید:

    «او تمام مقصدش خدا بود، اصلش این دنیا و این ریاست و اینها در نظر او چیزی نبود مگر اینکه بتواند یک عدلی را در یک دنیا برقرار کند، والا پیش آنها مطرح نبود که یک ریاستی داشته باشند یا خلافتی داشته باشند، مگر اینکه بتوانند یک عدلی را اقامه کنند و یک حدی را جاری کنند. »

    [پاسخ]

    عباس ناصری
    بهمن ۱۳ام, ۱۳۹۲ در ۲:۳۴ ق.ظ

    سلام علیکم:
    چند روزی پس از معراج آن امام همام یکی از شبکه های تلویزیونی آمریکایی از من سوال کرد و در حالیکه بنده توفیق آنرا داشتم یکی از کارگردانان مستند ( در سوگ آفتاب باشم، نظری بدهم ، خب واسطه و تهیه کننده وحید نیکخواه آزاد تهیه کننده و کارگردان سینما آنها را آورده بود ، گفتند، تایم پخش کم است و در حد یک یا دو جمله از ایشان بگو ، امامی که حالا در کنار مرقدش ایستاده بودیم و من سه رخ و با تکریم در منظر دوربین قرار داشتم و البته که نباید روده درازی میکردم که در این باب شهره اهالی سینما هستم ، خدایا چه بگویم ! یک آن همه خاطره ورود امام و ارتحالش در برابر چشمانم رژه رفتند ، آن روز که نوجوانی بودم و نیمه شب ما را بعنوان نیروی ستاد استقبال از امام بردند به خیابان آیزنهاور آنروز و آزادی فعلی و مسجدی روبروی خیابان آذربایجان و سازماندهی شدیم و با شور امام را ندیدیم که ندیدم و در بهشت زهرا یک قطعه با محل استقرار ایشان فاصله داشتیم اما مگر میشد در میان خیل میلیونی آمده به آن مکان مقدس ایشان را دید! گذشت و روزی هم بدرقه ایشان را نظاره گر بودیم سه روز مصلی و آن روز قدسی ، و به حق ملکوتی و معراجی که بدون اغراق دیدیم حضور آقا و مولا و و مقتدایمان قطب عالم امکان در آن طوفان شن که آمد و لحظه به خاکسپاریش بی واسطه فضا را معطر کرد و رفت و هیچ چشمی ندید و تنها احساسش کردیم ، همه اینها را گفتم و اما جمله ام به آن دوربین و میلیونها بینده شبکه سرشناس ، گفتم اگر کسی را سراغ دارید پس از سالها تبعید به وطنش بازگردد و ده سال با مردمش باشد و هزاران بار سنگین سیاسی و اقتصادی برایشان به ارمغان به حسب ظاهر آورد و روزی که از میانشان میرود نه تنها از عده آن مستقبلین کاسته نشده باشد که حتی چند برابر بدرقه اش کنند مرا را هم خبر کنید تا از همه ایمانم باز گردم ، همین ، سکوت و لبخندی تحویلشان دادم ، امام ساده زیست ما آمد با استقبال میلیونی و با بدرقه میلیونی تر رفت بی آنکه حرمتش و قداست اش ذره ایی زدوده شده باشد ، کجایند آدمهای منصف هستی و اهل خرد و معرفت که باورشان این تابلوهای زیبا هیچ انگاشته شود ، والله اهل اندیشه و خرد سر تسلیم فرود می آورند ، دیدید که حتی گرگهای کاخ به مصلحت سفید هم ساکت نظاره گر بودنند ، یا حق.

    [پاسخ]

    سینا فاتحی
    اسفند ۲۵ام, ۱۳۹۵ در ۳:۴۸ ق.ظ

    جمهوری اسلامی ایران تا قیام قائم آل محمّد ص سربلند و پا بر جا و پیشرفت کننده باد.

    [پاسخ]

  • نظر بدهيد
  • نام:
    ایمیل:
    وبسایت:





    استفاده از مطالب وبگاه ما با ذکر منبع بلامانع می باشد
    Copyright © 2014 - 2015 Hr-Fallah.ir
    Designer : Mohammad Rafiei