بسم الله الرحمن الرحیم

يا مقلّب القلوب و الأبصار یا محوّل الحول و الأحوال یا مدبّر الّیل و النّهار حوّل حالنا إلی احسن الحال.

پیشاپیش فرارسیدن عید ملّی را به همه هموطنان عزیزمان تبریک و تهنیت عرض می کنم از صمیم قلب سالی سرشار از خیر و برکت و انشاالله توأم با ظهور آقا حجة ابن الحسن (عجل الله تعالی فرجه الشرّیف) را برای همه عزیزان آرزو می کنم.

از آنجایی که در تعطیلات نوروزی هستیم و در این ایام معمولاً خانواده ها به مسافرت و دید و بازدید خویشاوندان می روند به نظرم رسید نکاتی را حول این مسئله به خودم و شما دوستان عزیزم متذکر شوم.

مقدمه

هر انسانی در عمر خود می تواند برای آخرت خود اعمال خیر یا شر را ذخیره کند اما بعضی از ایّام قابلیت بیشتری برای کسب اعمال خیر یا شر را دارد. مثلاً ایام ماه مبارک رمضان یا محرّم یا فاطمیه هر فردی می تواند بهترین ذخیره آخرتی را برای خود داشته باشد و یا برعکس مثل ایام خرافی چهارشنبه سوری یا سیزده بدر زمینه گناه و اعمال ناشایست بیشتر می شود از جمله ایامی که قابلیت هر دو زمینه در آن زیاد است ایام تعطیلات نوروزی است که قابلیت مرتکب اعمال ناشایست یا اعمال پسندیده زیاد می شود به همین دلیل در این مقاله  سعی دارم حول این قابلیت ها تذکراتی را عرض کنم و برکات و آفات ایام تعطیلات نوروزی را متذکر شوم.

برکات أیام نوروزی

* صله ارحام

تعطیلان نوروزی فرصت خوبی برای دید و بازدید خویشاوندان و جویا شدن حال و احوال آنهاست و در دین اسلام در صورتی که این دید و بازدید از خویشاوندان رحمی و نزدیک باشد اصطلاحاً به آن «صله ارحام» گویند که در روایات به این مسئله یعنی «صله رحم» تأکید فراوانی شده است و هر کسی که این عمل صالح را انجام دهد برای آن خیر و برکت فروان و برعکس در صورت قطع آن برای انسان نقمت و بدبختی را به همراه دارد.

در جلد شانزدهم کتاب شریف «بحارالانوار» که تر جمه آن با نام «آداب معاشرت» چاپ شده است در جلد اوّل آن بابی با عنوان «صله رحم» دارد که علامه محمّد باقر مجلسی (اعلی الله مقامه) در آن صد و ده حدیث در این موضوع ذکر کرده که عواقب صله رحم یا قطع رحم را ذکر کرده است. از آنجایی که بنده قصد دارم برکات بارز ایام تعطیلات نوروزی که یکی از مهمترین آنها دید و بازدید و صله ارحام باشد را متذکر شوم  و همچنین در نظر دارم  به صورت گذرا به این برکات و آفات اشاره کنم به همین دلیل به صورت تیتر وار و حذف کل حدیث عواقب صله رحم یا قطع آن را به صورت کوتاه آن هم فقط با دیدن حدود سی حدیث از صد و ده حدیث این باب به این مسئله اشاره می کنم.

*فواید صله ارحام

1. به تأخییر انداختن مرگ (افزایش طول عمر) 2. فراوان شدن مال 3. سبب افزایش مودت در خویشاوندان 4. خداوند (عزّ و جلّ) به او ثواب صد شهيد دهد 5. به هرگامى (که برای این عمل بردارد) چهل هزار حسنه داده می شود 6. چهل هزار سيئه از او محو شود و بمانند آن درجه او بالا رود 7. گويا صد سال عبادت خدا كرده. 8. از جمله محبوب ترین اعمال نزد خداوند متعال است که بر روی زمین برداشته شده.‏ 9. هزار هزار درجه در بهشت به او دهند 10. در بهشت درجه‏ اى باشد كه نرسد بدان جز امام عادل، يا صاحب رحمى كه بدانها صله كند 11. ابوذر گوید :از جمله سفارشات پیامبر (صلّی الله علیه و آله) به من این بود که صله رحم كنم گر چه پشت كنند به من (ارحام)‏ 12. صله رحم خانه ‏ها را آباد سازد، و عمرها را بيفزايد، و گر چه مردم خوبى نباشند[1] 13. صله رحم حساب را آسان كند و مُردنِ بد را براندازد.

*عواقب قطع رحم

1. سه دسته به بهشت نروند: دائم الخمر، و عقيده‏ مند به سحر و قاطع رحم‏ 2. چهار چيز زودتر كيفر دارند: (چهارم) مردي كه با خويشانش پيوست دارد و آنها قطع كنند با او 3. قطع رحم سبب فقر است‏ 4. رسول خدا (صلّی الله علیه و آله) فرمودند: چون به آسمانم بردند رحمى ديدم آويزان به عرش كه از رحمش (خویشاوندان رحمی) به پروردگارش شكايت داشت به او گفتم: ميان تو و او در چه پدرى برخورد شود؟ گفت: در پدر چهلم‏ 5. چون قطع ارحام شود اموال بدست اشرار افتد 6. از جمله گناهانى كه زود نابود كند (انسان را) قطع رحم است 7. قطع رحم و قسم دروغ خانمانها را بى‏ امل وانهند، و رحمها را گران نمايند و آن مايه قطع نسل شود 8. پیامبر (صلّی الله علیه و آله) فرمودند: جبرئيلم خبر داد كه بوى بهشت از مسافت هزار سال يافت شود، عاق آن را درنيابد، و نه قطع‏ كننده رحم، و نه پير زناكار 9. …. چون ارحام از هم ببرند، آنجا است كه خدا لعنتشان كند پس ناشنوا شوند و نابينا.

* ادخال سرور

از جمله برکاتی که می توان در این ایام ذکر کرد «ادخال سرور» در دل و قلب مؤمنین است و با بازدید از آنها اگر مشکلی یا گره ای در زندگی دوستان و آشنایان هست را گشود.

ایجاد شادی در دل مؤمنین نیز از  مستحبات مهمی است تا جایی که در کتاب شریف کافی ـ که از جمله کتب اربعه است ـ مرحوم شیخ کلینی (اعلی الله مقامه) بابی به آن اختصاص داده است اما از آنجایی که در ابتدا مقاله گفتیم قصد ما بر طولانی کردن کلام نیست تنها حدیث و داستانی در این موضوع ذکر می کنیم.

از حضرت سیّد الشهداء (عليه السّلام) روايت شده كه فرمودند: اين سخن از پيامبر خدا (صلّی الله علیه و آله) نزد من صحيح است كه فرمودند: بعد از نماز بهترين اعمال نزد خدا اين است كه انسان بدون معصيت[2] در قلب مؤمن ادخال سرور نمايد.

من يك روز غلامى را ديدم با سگى غذا مي خورد، به وى گفتم: چرا اين عمل را انجام مي دهى؟ گفت: يا بن رسول اللَّه! من مغموم[3] مي باشم مي خواهم اين سگ را مسرور كنم شايد من هم مسرور گردم، غم و اندوه من اين است كه مالك من شخصى است يهودى و من نظر دارم از وى مفارقت نمايم.

امام حسين (عليه السّلام) مبلغ دويست اشرفى نزد مالك آن غلام برد. يهودى گفت:

اين غلام من فداى قدم تو باد و اين باغ و بستان را نيز به آن غلام بخشيدم، و اين‏ مبلغ پول را هم كه دادى به شما تقديم نمودم.

امام حسين (عليه السّلام) فرمودند: من نيز اين پول را به تو بخشيدم.

يهودى گفت: من هم قبول كردم و اين پول را به آن غلام بخشيدم، امام حسين (علیه السّلام) فرمودند: من نيز آن غلام را آزاد نمودم و اين پول و باغ را به او بخشيدم.

زن آن يهودى گفت: من السّاعه اسلام اختيار نمودم و مهريه‏ ام را به شوهرم بخشيدم، شوهرش گفت: من نيز مسلمان شدم و اين خانه‏ ام را بزنم بخشيدم!![4]

ادخال سرور یک حیوان نتیجه اش آزاد شدن یک غلام و مسلمان شدن دو یهودی بود به نظر شما ادخال سرور یک مؤمن چه نتیجه ای دارد؟

در برکات این ایام موضوعات بیشتری وجود دارد که بیشتر از این کلام رو طولانی نمی کنیم و به بحث آفات این ایام می پردازیم.

آفات تعطیلات نوروزی

به گفته معصومین در مجلسی که منعقد شود امّا ذکری از ما در آن نباشید در آخرت تبدیل به  مجلس ندامت و پشیمانی می شود.

در مجالسی که ما در کنار اقوام جمع می شویم گناهانی از جمله غیبت، تهمت، استهزاء، و … ازجمله آنهاست. اینگونه گناهان در کتب روایی ما باب های جداگانه ای برای توضیح و نقل احادیث مربوط به نکوهش آنها اختصاص داده شده که می توانید به کتب حدیثیِ ارشاد، کافی، بحارالانوار و … رجوع کنید امّا در اینجا به نقل چند حدیثی اکتفا می کنیم.

*غیبت

غیبت و بازی با آبروی مؤمن از جمله گناهان کبیره ای است که وعده عذاب به آن داده شده و در کتب روایی باب های جداگانه ای برای نکوهش این عمل ناپسند اختصاص داده شده است و از جمله گناهانی است که خداوند متعال در قرآن کریم به قبیح بودن این عمل تصریح کرده است.

خداوند متعال در قرآن کریم می فرمایند:

يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ اجْتَنِبُواْ كَثِيرًا مِّنَ الظَّنّ‏ِ إِنَّ بَعْضَ الظَّنّ‏ِ إِثْمٌ  وَ لَا تجََسَّسُواْ وَ لَا يَغْتَب بَّعْضُكُم بَعْضًا  أَ يحُِبُّ أَحَدُكُمْ أَن يَأْكُلَ لَحْمَ أَخِيهِ مَيْتًا فَكَرِهْتُمُوهُ  وَ اتَّقُواْ اللَّهَ  إِنَّ اللَّهَ تَوَّابٌ رَّحِيم.

اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد! از بسيارى از گمانها بپرهيزيد، چرا كه بعضى از گمانها گناه است و هرگز (در كار ديگران) تجسّس نكنيد و هيچ يك از شما ديگرى را غيبت نكند، آيا كسى از شما دوست دارد كه گوشت برادر مرده خود را بخورد؟! (به يقين) همه شما از اين امر كراهت داريد تقواى الهى پيشه كنيد كه خداوند توبه‏ پذير و مهربان است.[5]

و از شهيد ثانى نقل كرده كه تعريف كامل غيبت اين است كه آگاه كردن بر چيزي است كه بدش آيد و گرچه به اشاره و حكايت باشد و بنا بر قول مشهور آمده قول پيغمبر (صلّی الله علیمه و آله) فرمودند: غيبت مي دانيد چيست؟ گفتند: خدا و رسولش داناترند، فرمود: نام بردن تو از برادرت بدان چه بدش آيد گفته شد: گرچه در او باشد آنچه من گويم؟ فرمود: اگر باشد او را غيبت كردى و اگر نه به او بهتان زدى.

از جابر و ابى سعيد خدرى از قول پيغمبر (صلّی الله علیمه و آله) كه بپرهيزيد از غيبت كه غيبت بدتر است از زنا زيرا بسا زنا كند و توبه كند و خدا از او بپذيرد، و خدا از غيبت كن نگذرد تا غيبت شده از او بگذرد.[6]

*تهمت

خداوند متعال در قرآن کریم در سوره مبارکه نور طی سه آیه گناه تهمت را به انسان ها متذکر می شود(این گناه آنقدر سنگین است که خداوند متعال سه آیه را در یک سوره به آن اختصاص داده است):

1. وَ الَّذينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ ثُمَّ لَمْ يَأْتُوا بِأَرْبَعَةِ شُهَداءَ فَاجْلِدُوهُمْ ثَمانينَ جَلْدَةً وَ لا تَقْبَلُوا لَهُمْ شَهادَةً أَبَداً وَ أُولئِكَ هُمُ الْفاسِقُون.

و كسانى كه آنان پاكدامن را متّهم مى‏ كنند، سپس چهار شاهد (بر مدّعاى خود) نمى‏ آورند، آنها را هشتاد تازيانه بزنيد و شهادتشان را هرگز نپذيريد و آنها همان فاسقانند.[7]

2. وَ الَّذينَ يَرْمُونَ أَزْواجَهُمْ وَ لَمْ يَكُنْ لَهُمْ شُهَداءُ إِلاَّ أَنْفُسُهُمْ فَشَهادَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهاداتٍ بِاللَّهِ إِنَّهُ لَمِنَ الصَّادِقين.

و كسانى كه همسران خود را (به عمل منافى عفّت) متّهم مى‏ كنند، و گواهانى جز خودشان ندارند، هر يك از آنها بايد چهار مرتبه به نام خدا شهادت دهد كه از راستگويان است.[8]

3. إِنَّ الَّذينَ يَرْمُونَ الْمُحْصَناتِ الْغافِلاتِ الْمُؤْمِناتِ لُعِنُوا فِي الدُّنْيا وَ الْآخِرَةِ وَ لَهُمْ عَذابٌ عَظيمٌ.

كسانى كه زنان پاكدامن و بى‏ خبر (از هر گونه آلودگى) و مؤمن را متهم مى‏ سازند، در دنيا و آخرت از رحمت الهى بدورند و عذاب بزرگى براى آنهاست.[9]

روایات:

از پيامبر (صلّى اللَّه عليه و آله و سلم) سؤال شد: چه چيز از آسمان سنگين‏ تر است؟

فرمودند: تهمت زدن به بى‏گناه از آسمان سنگين‏تراست.[10]

ابن ابى يعفور گويد: امام صادق (عليه السّلام) فرمود: هر كه بر مرد يا زنى مؤمن به آنچه كه در آنها نيست افترا بندد خداوند او را در روز رستاخيز در «طينت خبال» برانگيزاند تا از سخنى كه گفته به در آيد. عرض كردم: «طينت خبال» چيست؟ فرمود:

آب چركينى كه از فرج زنان بدكاره بيرون آيد.[11]

*استهزاء

از جمله گناهانی می باشد که در چند جای قرآن خداوند متعال متذکر این گناه شده است.

به دو مورد آن در قرآن و یک مورد در روایات اشاره می کنیم:

الَّذِينَ يَلْمِزُونَ الْمُطَّوِّعِينَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ فىِ الصَّدَقَاتِ وَ الَّذِينَ لَا يجَِدُونَ إِلَّا جُهْدَهُمْ فَيَسْخَرُونَ مِنهُْمْ  سَخِرَ اللَّهُ مِنهُْمْ وَ لهَُمْ عَذَابٌ أَلِيم.

آنهايى كه از مؤمنان اطاعت كار، در صدقاتشان عيبجويى مى‏ كنند، و كسانى را كه (براى انفاق در راه خدا) جز به مقدار (ناچيز) توانايى خود دسترسى ندارند، مسخره مى‏ نمايند، خدا آنها را مسخره مى‏ كند (و كيفر استهزاكنندگان را به آنها مى‏ دهد) و براى آنها عذاب دردناكى است.[12]

يَأَيهَُّا الَّذِينَ ءَامَنُواْ لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِّن قَوْمٍ عَسىَ أَن يَكُونُواْ خَيرًْا مِّنهُْمْ وَ لَا نِسَاءٌ مِّن نِّسَاءٍ عَسىَ أَن يَكُنَّ خَيرًْا مِّنهُْنَّ  وَ لَا تَلْمِزُواْ أَنفُسَكمُ‏ْ وَ لَا تَنَابَزُواْ بِالْأَلْقَابِ  بِئْسَ الاِسْمُ الْفُسُوقُ بَعْدَ الْايمَانِ  وَ مَن لَّمْ يَتُبْ فَأُوْلَئكَ هُمُ الظَّالِمُون.

اى كسانى كه ايمان آورده‏ ايد! نبايد گروهى از مردان شما گروه ديگر را مسخره كنند، شايد آنها از اينها بهتر باشند و نه زنانى زنان ديگر را، شايد آنان بهتر از اينان باشند و يكديگر را مورد طعن و عيبجويى قرار ندهيد و با القاب زشت و ناپسند يكديگر را ياد نكنيد، بسيار بد است كه بر كسى پس از ايمان نام كفرآميز بگذاريد و آنها كه توبه نكنند، ظالم و ستمگرند.[13]

طبق آیه اخیر  که در آن تصریح شده قومی، قوم دیگری را مسخره نکند و حال آنکه گاهی در همنشینی هایمان به گفتن لطیفه و جوک هایی می پردازیم که سبب مسخره شدن قوم و گروهی می شود!

اما روایت:

وقتى كه آيه «فَاصْدَعْ بِما تُؤْمَرُ وَ أَعْرِضْ عَنِ الْمُشْرِكِينَ  إِنَّا كَفَيْناكَ الْمُسْتَهْزِئِينَ»[14]  نازل شد، استهزاكنندگان پنج نفر بودند. پيامبر اكرم (صلّى اللَّه عليه و آله) به اصحابش خبر داد كه خداوند شرّ آنها را كم خواهد كرد.

رسول خدا (صلّى اللَّه عليه و آله) به خانه كعبه آمد، مردم طواف مى‏ كردند و جبرئيل در طرف راست پيامبر قرار داشت. وقتى اسود بن مطلب عبور كرد، جبرئيل ورق سبزى را به صورت او انداخت، خداوند چشمش را كور كرد و اولادش را در ماتم او نشاند.

بعد اسود بن عبد يغوث گذشت، جبرئيل به شكم او اشاره كرد و او آنقدر آب خورد تا شكمش ورم كرد و مُرد.

وليد بن مغيره را ديد جبرئيل به زخمى كه در پايين پاى او بود، اشاره كرد آن زخم بزرگ شد و او را كشت.

عاص بن وائل آمد باز جبرئيل به باطن قدم او اشاره نمود و او سوار الاغش شد و به طرف طائف رفت، دردى او را گرفت و كشت. و حارث را ديد، به او اشاره كرد جراحتى پيدا كرد و مُرد.[15]

* اما تذکری به رسانه ها:

صدا و سیما ما باید مراقب باشد که شاد کردن مردم به هر وسیله ای را در برنامه خود قرار ندهد. گاهاً دیده می شود در بعضی از برنامه های رادیویی یا تلویزیونی برای شاد کردن مردم از موسیقی هایی که آلوده به گناه است یا اجرای برنامه هایی که در آن ترویج لودگی و امور بیهوده می شود مردم را سرگرم می کنند و از صدا و سیما انتظار می رود مخصوصاً در این ایام مراقب اینگونه امور بیهوده باشد.

* اما کلام آخر در آفات ایام نوروزی:

از جمله مراسمی که بدعت گذاری شده مراسم خرافی سیزده بدر است.

البته رفتن به مکانهایی جهت تفریح در این روز فی نفسه اشکالی ندارد اما اینکه بگوییم این روز ریشه ای دینی یا ملّی دارد و ترویج آن در رسانه ها با عنوان «سیزده بدر» امر پسندیده ای نیست و در تحقیقی که حضرت آیت الله مکارم شیرازی (دامت ظله) انجام داده اند به این نتیجه رسیده اند که این روز نه تنها ریشه ملی ندارد بلکه به بت پرستان بر می گردد.

می توانید تحقیق ایشان را در پُستی که سال گذشته در این مورد درج کردم مطالعه کنید. برای دیدن پست کلیک کنید.

انشاالله این مقاله ناچیز مورد رضایت آقا امام زمان (عجل الله تعالی فرجه الشریف) قرار بگیرد، امام غریبی که حیّ و حاضر است و در ایام شادی کمتر به یاد او هستیم حال آنکه او ناظر بر اعمال ماست و باشد ذخیره ای برای قبر و قیامت این بنده حقیر باشد. انشاالله

حمیدرضا فلاح تفتی

91.1.2