تأملی حول آیه شریفه اطعام
موضوع بحث: آیه شریفه اطعام
مکان سخنرانی: مسجد صاحب الزمان
مدت سخنرانی: 28 دقیقه
📥 دانلود فیش منبر و خلاصه‌ی سخنرانی
جهت دریافت فایل خلاصه و فیش منبر این سخنرانی با فرمت استاندارد، از طریق دکمه زیر اقدام نمایید:
دانلود فیش منبر (PDF / Word)مقدمه و احکام شرعی: شرایط سجده و گم شدن مهر در نماز
اعوذ بالله من الشيطان الرجیم. بسم الله الرحمن الرحيم. الحمدلله رب العالمین و الصلاة والسلام علی سیدنا و نبینا ابوالقاسم مصطفی محمد و علی آله الطیبین الطاهرین.
قبل از ورود به بحث اصلی، بیان یک مسئله شرعی ابتلا‌به در مورد سجده و گم شدن مهر در اثنای نماز حائز اهمیت است. طبق فتاوای فقها، شرط صحت سجده این است که بر «زمین» یا «آنچه از زمین می‌روید» باشد، به شرط آنکه از خوراکی‌ها و پوشاکی‌های انسان نباشد.
- موارد صحیح برای سجده: سنگ مرمر، سنگ آهک، سنگ گچ، خاک تربت، آجر، کوزه گلی، چوب، کاغذ و دستمال کاغذی. همچنین برگ درخت انگور در صورتی که خشک شده باشد، سجده بر آن جایز است.
- موارد غیرمجاز برای سجده: موزاییک، کاشی (به دلیل داشتن روکش)، سیمان، اسکناس، طلا و نقره، سنگ‌های قیمتی مثل عقیق و فیروزه، و گیاهان دارویی خوراکی (مانند گل بنفشه و گل‌گاوزبان).
- اگر همراه خود دستمال کاغذی، کاغذ یا تسبیح تربت دارید، بر آن سجده کنید.
- اگر مهر در نزدیکی شماست (مثلاً یک گام جلوتر)، بدون برگرداندن صورت از قبله و قطع روح نماز، مهر را بردارید.
- اگر وقت نماز وسیع است و هیچ چیز مجازی در دسترس نیست، نماز را بشکنید و پس از برداشتن مهر مجدداً بخوانید.
- اگر وقت تنگ است و نماز قضا می‌شود، بر لباس (مانند چادر یا آستین) و در مرحله بعد بر پشت دست یا فرش سجده کنید. (سجده بر ناخن شست اشتباه بوده و موجب بطلان نماز است).
توسل به حضرت زهرا (س) و مقام امام حسن مجتبی (ع)
مرحوم کافی نقل می‌کردند که آشیخ علی‌اکبر تبریزی تا شب بیست‌وهفتم ماه مبارک رمضان از امام حسن مجتبی (ع) سخنی نگفته بود. در خواب حضرت فاطمه زهرا (س) را می‌بیند که با ناراحتی جواب سلام او را می‌دهند. وقتی علت را جویا می‌شود، حضرت می‌فرمایند: «مگر حسن فرزند من نیست؟» این رویا یادآور مقام والا و لزوم یاد اهل‌بیت (ع) به ویژه امام حسن مجتبی (ع) است.
شأن نزول آیه شریفه اطعام (سوره انسان، آیه ۸)
آیه شریفه اطعام از آیات برجسته قرآن کریم در شان اهل‌بیت علیهم‌السلام است:
«وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا»
ترجمه: و غذا را در عین نیازمندی و دوستی آن، به مسکین و یتیم و اسیر می‌اطعام کنند.
منبع: سوره مبارکه انسان (دهر)، آیه ۸طبق اتفاق‌نظر علمای شیعه و ۴۳ تن از علمای اهل‌سنت (به نقل از علامه امینی در کتاب شریف الغدیر)، این آیه و آیات بعد در شأن حضرت علی (ع)، حضرت فاطمه (س)، حسنین (ع) و خادمه ایشان فضه نازل شده است.
ماجرای نذر سه روزه: با بیماری امام حسن (ع) و امام حسین (ع) در کودکی، پیامبر (ص) پیشنهاد نذر سه روز روزه برای شفای ایشان را دادند. پس از بهبود، اهل‌بیت سه روز روزه گرفتند. در هر سه شب هنگام افطار، به ترتیب یک مسکین، یک یتیم و یک اسیر در خانه را زدند و ایشان افطار خود (نان جو) را به آنان بخشیدند و با آب افطار کردند. فردا جبرئیل این آیات را بر پیامبر نازل فرمود:
«یُوفُونَ بِالنَّذْرِ وَیَخَافُونَ یَوْمًا کَانَ شَرُّهُ مُسْتَطِیرًا * وَیُطْعِمُونَ الطَّعَامَ عَلَىٰ حُبِّهِ مِسْکِینًا وَیَتِیمًا وَأَسِیرًا * إِنَّمَا نُطْعِمُکُمْ لِوَجْهِ اللَّهِ لَا نُرِیدُ مِنْکُمْ جَزَاءً وَلَا شُکُورًا»
منبع: سوره انسان، آیات ۷ تا ۹ / تفسير الميزان و التبیاننکات کلیدی و تحلیلی آیه اطعام
عبارت «وَیُطْعِمُونَ» به صورت فعل مضارع آمده است. در ادبیات عرب، فعل مضارع دلالت بر «استمرار و تداوم» دارد (نفرمود أَطْعَمُوا). این نشان می‌دهد که اطعام و انفاق، سیره همیشگی اهل‌بیت (ع) بوده است.
تربیت فرزندان بزرگواری همچون امام حسن (ع) و امام حسین (ع) محصول عمل‌گرایی والدین است. حضرت زهرا (س) فرمودند: «الْجَارُ ثُمَّ الدَّارُ» (اول همسایه، سپس خانه).
«کُونُوا دُعَاةً لِلنَّاسِ بِغَیْرِ أَلْسِنَتِکُمْ»
مردم را با رفتارتان (غیر از زبانتان) به سوی حق دعوت کنید.
منبع: الكافي، ج ۲، ص ۷۸نکته روان‌شناسی و حدیثی: رسول اکرم (ص) فرموده‌اند صفات نیک از والدین به فرزندان منتقل می‌شود. امروزه در روان‌شناسی نیز بر نقش همزمان «وراثت و ژن» و «محیط» (مانند انتقال زمینه اختلالاتی چون وسواس) تأکید می‌شود که ۱۴۰۰ سال پیش در احادیث اسلامی به آن اشاره شده است.
علامه طباطبایی در تفسیر المیزان ذیل ضمیر «حُبِّهِ» می‌فرمایند این بخشش در عین نیاز و اشتیاق شدید به غذا به دلیل گرسنگی بوده است.
شیخ رجب‌علی خیاط نقل می‌کند که روزی با وجود گرسنگی شدید، کبابی تهیه کردم. در راه سگ لاغری را با توله‌هایش دیدم که از فرط ضعف شیری برای تغذیه نداشتند. با قصد قربت کباب را به سگ دادم. آن شب نورانیت بی‌نظیری در قلب خود احساس کردم که اثر ایثار و گذشت از دوست‌داشتنی‌ها به خاطر خدا بود.
نکته شگفت‌انگیز آیه کمک به «اسیر» در شب سوم است. اسیر در واقع کافر حربی بوده که بر علیه مسلمانان جنگیده است. با این حال، سیره اهل‌بیت (ع) برپایه کرامت و رحم به اسیر بوده است.
- سیره امیرالمؤمنین (ع): حضرت علی (ع) پس از ضربت خوردن به حسنین وصیت فرمودند با ابن‌ملجم مدارا کنند، او را مثله نکنند و از همان غذایی که خود می‌خورند به او بدهند. (منبع: نهج‌البلاغه، نامه ۴۷)
- سیره رهبری: نمونه برخورد بر پایه رأفت اسلامی در رفتار مقام معظم رهبری در مشهد مقدس و دستور به پیگیری وضعیت فردی که اقدام به رفتاری نامناسب کرده بود تا نگران خانواده‌اش نباشد.
ماجرای تخریب قبور بقیع و توسل پایانی
در زمان تخریب گنبد و بارگاه بقیع، حکومت وقت سعی داشت شیعیان را مجبور به تخریب کند اما شیعیان امتناع کردند. یکی از بزرگان در خواب امام حسن مجتبی (ع) را دید که فرمودند: خودتان این کار را بکنید تا هتک حرمت و جسارت بیشتری توسط وهابیان صورت نگیرد.
توسل به حضرت امام حسن مجتبی (ع)
«یا اَبا مُحَمَّدٍ، یا حَسَنَ بْنَ عَلِیٍّ، اَیُّهَا الْمُجْتَبى، یَابْنَ رَسُولِ اللهِ، یا حُجَّةَ اللهِ عَلى خَلْقِهِ، یا سَیِّدَنا وَمَوْلانا، اِنّا تَوَجَّهْنا وَاسْتَشْفَعْنا وَتَوَسَّلْنا بِکَ اِلَى اللهِ، وَقَدَّمْناکَ بَیْنَ یَدَىْ حاجاتِنا»
«یا وَجیهاً عِنْدَ اللهِ، اِشْفَعْ لَنا عِنْدَ اللهِ»
منبع: دعای شریف توسل
